-
नुवाकोट । जिल्लाभरि ठूला विद्यालय भवन, पक्की सडक, स्वास्थ्य चौकी, सरकारी संरचना तथा हाइड्रोपावर आयोजनाहरू निर्माण भए पनि स्थानीय नागरिकको जीवनस्तरमा अपेक्षित सुधार नदेखिएको भन्दै सरोकारवालाहरूले विकासको वर्तमान मोडेलमाथि गम्भीर प्रश्न उठाएका छन्।
अधिवक्ता रामेश्वर भण्डारीका अनुसार नुवाकोटमा विकास “देखिने संरचना” मा सीमित हुँदा वास्तविक परिवर्तन हुन नसकेको हो। उहाँ भन्नुहुन्छ, “विकास भनेको केवल भवन र सडक बनाउनु होइन, जनताको जीवनस्तर सुधार्नु हो। नुवाकोटमा संरचना बने पनि त्यसको प्रभावकारी उपयोग र सेवा गुणस्तरमा ध्यान नपुगेको देखिन्छ।”
जिल्लामा विद्यालय भवनहरू विस्तार भए पनि विद्यार्थी संख्या घट्दो छ भने स्वास्थ्य चौकीहरूमा पर्याप्त डाक्टर, औषधि र सेवा अभाव देखिन्छ। यसले पूर्वाधार निर्माण र सेवा प्रवाहबीचको असन्तुलन उजागर गरेको छ।
त्यस्तै, स्थानीय स्तरमा उद्योग, व्यवसाय र आधुनिक कृषि प्रणाली विकास हुन नसक्दा रोजगारीका अवसर सिर्जना हुन सकेका छैनन्। परिणामस्वरूप, अधिकांश युवा विदेश पलायन भएका छन्। “गाउँमा आम्दानीका स्रोत नहुँदा पूर्वाधार मात्रै भएर जीवनस्तर उकासिँदैन,” भण्डारीले बताउनुभयो।
कृषि क्षेत्रमा पनि किसानले उत्पादनको उचित मूल्य, बजार पहुँच, भण्डारण र प्रशोधन सुविधा नपाउँदा निराशा बढ्दो छ। यसले ग्रामीण अर्थतन्त्रलाई कमजोर बनाएको छ।
मानव स्रोत व्यवस्थापन पनि अर्को चुनौती बनेको छ। शिक्षक, स्वास्थ्यकर्मी र प्राविधिक जनशक्ति गाउँमा टिक्न नसक्दा निर्माण भएका संरचनाहरू प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन हुन सकेका छैनन्।
योजना निर्माण र कार्यान्वयनबीचको दूरी, अनुगमन र पारदर्शिताको कमीले विकासको प्रतिफल जनतासम्म पुग्न नसकेको सरोकारवालाहरूको भनाइ छ। त्यस्तै, जिल्लामा सञ्चालनमा रहेका हाइड्रोपावर आयोजनाबाट स्थानीयले अपेक्षित लाभ—रोजगारी, सस्तो विद्युत् वा आर्थिक अवसर—पाउन सकेका छैनन्।
अधिवक्ता भण्डारीले अबको आवश्यकता संरचना होइन, उत्पादन र सेवा केन्द्रित विकास भएको बताउँदै भन्नुभयो, “नुवाकोटमा वास्तविक परिवर्तन ल्याउन रोजगारी सिर्जना, गुणस्तरीय शिक्षा–स्वास्थ्य, कृषि आधुनिकीकरण र सुशासनमा केन्द्रित नीति आवश्यक छ।”
स्थानीयहरू पनि अब “कागजी विकास” भन्दा व्यवहारिक र प्रत्यक्ष लाभ दिने योजनाको माग गर्न थालेका छन्।
